Ҡыҙғансыҡ (Хикәйәнең аҙағы)

Яҙ мәлендә ташҡан күлдәй, уның асыҡ йәшкелт күҙҙәре дымланды. Алдағы һөйләшеүҙең уғата ла күңелһеҙ буласағын һиҙенгән Хәсән өҫтәле артынан сыҡты ла бүлмәһенең ярым асыҡ ҡалған ишеген барып япты.

– Тыңлайым, Зәлифә Моратовна, – тине ул, бер аҙ тыныслана төшөп. Ҡабаттан урынына ултырҙы. – Һөйләгеҙ.

Зәлифә күҙ йәштәрен ҡулъяулығы менән ҡоротоп алды ла әкрен генә һүҙ башланы.

– Өйөгөҙҙән сығып китеүегеҙҙә мине ғәйепләй ҡатынығыҙ. Йәнәһе, арағыҙға инеп, һеҙҙең татыу ғаиләгеҙҙе боҙғанмын. Мине судҡа биреү менән янай. Минең... ғәйебем юҡлығын ишетергә лә теләмәй.

– Аңлайым һеҙҙе, Зәлифә Моратовна, бик яҡшы аңлайым. Әммә ни эшләргә белмәйем... – тине Хәсән Хөрмәтович бер аҙҙан, ауыр һулап. – Рөхсәт итегеҙ. – Ул өҫтәлдәге «Винстон» ҡабына үрелде. – Әгәр минең урынымда булһағыҙ, ни эшләр инегеҙ?

– Ҡайтығыҙ өйөгөҙгә, Хәсән Хөрмәтович, – тине Зәлифә бер аҙҙан. – Сөнки мин хәҙер унан ҡурҡа башланым. Барыбер ул миңә тыныс эшләргә бирмәҫ. Бында килеп етер әле... Юғиһә...

– Нимә «юғиһә»?..

– Юғиһә, Хәсән Хөрмәтович, ғариза яҙырға мәжбүр буласаҡмын...

Хәлдең бындай боролош алырын көтмәгән мөдир бер аҙ ҡаушаны, әммә үҙен тиҙ ҡулға алды.

– Тә-ә-әк, Зәлифә Моратовна. – Мөдир ни әйтерен уйлап алды. – Һеҙҙе бер ҡасан да эштән бушатмаҫтар, – тине, бер аҙ ҡатыраҡ итеп. – Ә бына минең... китеүем ихтимал. Дөрөҫөрәге, башҡа район дауаханаһына күсереүҙәрен һорап министрға ғариза ебәрҙем инде...

– Һаман да минең арҡала булып сығамы, Хәсән Хөрмәтович? – Зәлифә иларға етеште.

– Юҡ, Зәлифә Моратовна, – тип тынысландырырға ашыҡты уны доктор, – бында һеҙҙең тырнаҡ осондай ҙа ғәйебегеҙ юҡ. Бар ғәйеп үҙемдә. Беренсенән, минең өйгә ҡабат ҡайтыуым тураһында уйларға ла кәрәкмәй. Икенсенән... – Хәсән Хөрмәтович тауышын бер аҙ күтәрә төштө. – Зәлифә Моратовна, барығыҙ, башҡаса бер ни тураһында ла уйланмағыҙ, эшегеҙ менән булығыҙ! Все!

Бер ҡасан да шәфҡәт туташтарына екеренергә ғәҙәтләнмәгән Хәсән Хөрмәтович үҙен Зәлифә Моратовнаға тупаҫ һүҙҙәр әйткән, хатта уны бүлмәһенән ҡыуып сығарған һымаҡ тойҙо үҙен. Әсе төтөнөн һура-һура тағы уйланды... Зәлифә... Ҡалай матур исем. Исеме генә түгел, нурлы йәшел күҙҙәре ниндәйҙер ҡиммәтле йөҙөк ҡашын хәтерләткән, гелән алсаҡ йөҙлө Зәлифәгә нисек бығаса иғтибарһыҙ булған. Һәр саҡ тигәндәй маска кейеп йөрөгән был һылыу ҡатында ул фәҡәт тырыш эшсәнде генә күреп йөрөгән дә баһа. Эйе, эйе, ифрат та сәйер! Әйтерһең дә, Сәғиҙәһе уға «яныңда ғына йөрөгән бер сибәркәйгә иғтибар ит» тип ишараланы... Әстәғфируллаһ, әстәғфируллаһ! Ғаиләһе емерелеүенә ҡайғырып, бөтөрөнөп ултыраһы урынға... башын ҡаңғыртасы... Юҡ! Әлбиттә, Зәлифә – һылыу, аҡыллы ҡатын. Әммә, Сәғиҙәһенең һүҙҙәрен өҫкә сығарып, Зәлифәгә күҙ һалаһы юҡ Хәсәндең! Юғиһә шикләнеүе дөрөҫкә сыҡҡан Сәғиҙә тантана итәсәк... «Не дождетесь!» – тип урыҫса уйлап ҡуйҙы Хәсән. Күңелен сорнай башлаған шундай иләҫ-миләҫ халәтенән ҡотолорға теләгәндәй, ҡулы менән битен һыпырып алды. Урынынан торҙо. Баянан бирле коллегалары үҙен «пятиминут ка»ға көтөп ултырған ординаторскийға йүнәлде.

Ай ярым самаһы ваҡыт үткәс, Хәсән Хөрмәтович улының туйына саҡырылды. Инде өс аҙна тирәһе ул күрше район больницаһының хирургия бүлеге мөдире вазифаһын тарта. Килгәс тә уға дауахананың дөйөм ятағынан бүлмә бирҙеләр. Коллегаларының күпселеге уны электән белә һәм хөрмәт итә ине. Өҫтәүенә, дауахананың баш табибы Рәжәп Ибраһимович – Хәсәндең курсташы. Институттың тәүге курстарында уҡыған саҡта хатта дөйөм ятаҡта бер бүлмәлә йәшәгәйнеләр. Сәғиҙә менән Никах йортона барғанда, Хәсән яғынан шаһит булған егет тә ошо Рәжәп ине. Уның ҡатыны менән айырылышып килгәнен белгәс, Рәжәп Ибраһимовичтың йөҙөндә ғәжәпләнеү генә түгел, бер аҙ ризаһыҙлыҡ билдәләре сағылып ҡалғаны һиҙелде.

– Нисек... «айырылыштыҡ»? – тигән һүҙен ҡабатлап, уға һораулы ҡарашын төбәне баш табип, тәүге көн кабинетында ҡабул иткәс. – Сәғиҙә менән һеҙҙең арала шундай мөхәббәт ине бит! Ай-һай, үҙең берәй эш боҙғанһыңдыр, Хәсән Хөрмәтович, – түрә, ни өсөндөр, рәсми тонға күсте.

...Яҙҙың йылы, муйылдар күпереп сәскә атҡан иң йәмле мәле. Салт аяҙ күк йөҙөндә болот әҫәре юҡ. Баш ҡалаға машинаһы менән елдергән Хәсән Хөрмәтовичҡа был яҙ айырыуса матур күренде. Автомобиленең тәҙрәһен яртылаш асып, рәхәтләнеп һулай-һулай барҙы. Туй өсөн һатып алынған өр-яңы ҡара костюм-тройка, аҡ күлдәк кейгән, яҫы галстук таҡҡан йөҙө бер аҙ йәшәрә төшкән һымаҡ...

Афзал менән Әлфиә килене ҡаршыланы. Ейәнсәре Ғәлиәне етәкләп алғандар. Улар менән арҡа ҡағып күрешеүгә, төрлө шарҙар менән биҙәлгән аҡ машинаға ултырған йәштәр килеп етте. Күҙ яуын алырҙай туй күлдәге, аҡ бирсәткә кейгән, ярым үтә күренмәле селтәр менән бите ябылған йәш кәләшен етәкләгән, кейәүҙәрсә аҡтан ғына кейенгән шат йөҙлө Арыҫлан, машинанан сығыу менән, атаһының ҡаршыһына уҡ килеп баҫты. Һәммәһе лә аҡ төҫтә! Бәхет тигән төшөнсәне лә ни өсөндөр аҡ төҫлө итеп күҙ алдына килтерә Хәсән...

– Таныш бул, атай, киленең – Сәриә...

– Кем тинең, улым? – Ишетһә лә, ҡабатлап һораны атаһы. – Сәриә?.. Теге?..

– Эйе, эйе, Зәлифә апайҙың берҙән-бер ҡыҙы, – тип йылмайҙы Арыҫлан. – Ас-сәле, Сәриә, шул бөркәнсегеңде. – Йәш килендең битен ҡаплап торған йоҡа селтәрен күтәрҙе. Шатлыҡ тулған йәшкелт күҙҙәр бер аҙ аҫҡа ҡарап, керпектәр аҫтына йәшеренде...

– ?..

– Беҙҙе ғәфү ит, атай. Был «военная тайна»ны беҙ үҙебеҙ генә белдек, Афзал ағайымды һанамағанда. – Арыҫлан ағаһы яғына ҡарап күҙ ҡыҫып алды ла, оялышынан бер аҙ ҡыҙара биреп, һөйләргә тотондо. – Ике йыл элек, әсәй арҡаһында Сәриә менән асыуланышҡандан һуң, күп тә тормай ҡабат ярашҡаныбыҙҙы ошо көнгәсә сер итеп һаҡланыҡ. Хәҙер килеп, өйләнешергә ҡарар иттек. Әммә был юлы Сәриәнең әсәһе лә белмәне. Кисә шылтыраттыҡ – ул да аптыраны. Оҙаҡламай килеп етер ҡәйнәм. Ә «өлкә гәзите хәбәрсеһе Гөлсинә» өсөн асыуланма берүк, атай. Был маскировканы үҙебеҙ уйлап сығарҙыҡ. Тап шул саҡ, ай ярым элек, ЗАГС-ҡа теркәлдек...

Туй мәжлесен улдары ҡуртымға алған кафела ойошторғандар ине. Зал урталай бер рәткә теҙелеп, һәр төрлө тәм-томға һығылып торған өҫтәлдәр башында ҡояштай балҡып, пар аҡҡоштарҙы хәтерләтеп ап-аҡ кейемдәге кейәү менән кәләш ултыра. Йәштәрҙең бәхетле йөҙҙәренән һирпелгән нурҙар бар тирә-яҡҡа йәм өҫтәй. Барса ғаләм бөгөн уларҙан көнләшкәндәй... Яурынбаштары аша киң ҡыҙыл ебәк таҫма һалынған шаһит егет менән шаһиҙә ҡыҙ, почетлы ҡарауылға баҫҡан һаҡсыларҙай, йәштәрҙең ике яғынанан урын алған. Ә шаһиттар янында ултырған төп ҡоҙа Хәсән Хөрмәтович һәм төп ҡоҙағый Зәлифә Моратовнаның йөҙҙәрендә ниндәйҙер илаһи ҡәнәғәтлек сағыла... Оҙон өҫтәл артына ике яҡлап теҙелгән ҡупшы кейемле ҡунаҡтар ошо шат йөҙҙәргә ҡарап баҡҡан.

– Хөрмәтле ҡунаҡтар, – тине туйҙы алып барыусы егет, – ә хәҙер йәштәрҙе ҡотлау һүҙе иң төп ҡоҙаға – егеттең атаһына бирелә...

Нәҡ ошо мәлдә Үҙәк телевидениеның беренсе каналынан «Хайуандар донъяһында» телетапшырыуының әллә нисәнсе йылғы кадрҙарын күрһәтәләр ине. Ҡоштар тураһында. ...Ниндәйҙер йәнлектән ҡыҙғанып, әсәһе ояһынан ҡаҡҡылап төшөргән бөркөт балаларын йәлләп тағы ла күҙ йәштәренә мансылды

Сәғиҙә: «...И-и-и, меҫкенкәйҙәрҙе... Бахырҡайҙар...» Уға ҡушылып уфтанды әхирәте. Яңғыҙы ҡалған инә бөркөттө телевизор экранында, ни өсөндөр, оҙаҡ ҡ-на күрһәтеп торҙолар. Бөтөнләйгә бушап ҡалған ояһын тағы ла кемдәрҙәндер ҡурсалап, билдәһеҙ дошманына ташланырға әҙерләнеп, ҡанаттарын бер аҙ йәйә биреп, тирә-яҡҡа уҫал ҡараш ташлап, бер талай талпынып ултыра бирҙе инәлек…

Был хикәйә шулай осланыр ҙа ине. Кемдәрҙер, айырыуса көнсөл ҡатынынан михнәт күреп йәшәгән ирҙәр, ихтимал, был ваҡиғаның тап ошолай тамамланыуын теләр ине. Йәнәһе, шул кәрәк уның ише ҡатындарға... Кемдер, киреһенсә, Сәғиҙәне йәлләйҙер... Ә тормош ысынбарлығы иһә бөтөнләйгә икенсегә бора.

Утыҙ йылдан ашыу бергә үткәргән ғүмер... Уйынмы ни?.. Ҡатынынан айырылыу шатлығынан бар донъяһын онотоп, ҡойороҡто һыртҡа һалып, һин дә мин йәшәп алды ла китте Хәсән, тип уйлаһаҡ – хаталанасаҡбыҙ. Киреһенсә, ифрат та күп уйланды ул яңғыҙы иркен өйҙә ултырып ҡалған хәләл ефете хаҡында. Килененән һуңғы йылдарҙа «ҡәйнәм» тигән бер генә йылы һүҙ ҙә ишетмәгән, уның уҫал ҡарашынан тартынып, улының өйөнә ҡапылда аяҡ баҫырға ла ҡыймаған әсәһе лә: «Ҡуй, Хәсән улым, олоғайып килгән көнөгөҙҙә әҙәм көлдөрөп, айырылышып йөрөмәгеҙ улайтып. Самай ҡартатай, ҡәртәсәй булып, ейән-ейәнсәрҙәрегеҙ менән һөйөнөп ултырыр мәлегеҙҙә...» – тип улын килене менән ҡабаттан ҡушылырға өгөтләне. Икенсенән, балалары өсөн улар икеһе лә ғәзиз икәнен бик яҡшы аңлай Хәсән. Афзал үткән килгәнендә әсәһендә ике кис йоҡлап, ә уның янында бер сәғәт кенә булып киткәйне: «Әсәй менән бергә йәшәһәгеҙ, яҡшыраҡ булыр ине»... Уйлап ҡараһаң, ысынлап та, йәшәү урыны ла алышынғас, бәлки, арыу ғына тороп та китерҙәр. Бәлки, Сәғиҙәһе лә үҙенә күрә тейешенсә һығымта яһағандыр. Бөтөнләйгә уйлай белмәгән кеше түгел дә.

– Илле йәштән уҙып барған сағыңда яңғыҙың бер бүлмәлә холостяковать итеү ялҡытманымы, Хәсән Хөрмәтович? – тине бер көн баш табип, иртәнге оперативканан һуң кабинетта икәүҙән-икәү ҡалғас. – Ай-һай, ғәйеп үҙеңдәлер, Хәсән. Ни өсөн айырылышҡанығыҙҙың сәкен-сөкөнөн һорашып тормайым, әммә, электән яҡын дуҫың булараҡ, үтенәм: нисек булһа ла Сәғиҙәңдән ғәфү үтенеп, бында күсереп алып кил. Һиңә – бер аҙна срок!

– Быныһын һин главный булараҡ әйттеңме, Рәжәп Ибраһимович? – тип һораны Хәсән дә, рәсми мөрәжәғәт иткәндәй.

– Нисек теләйһең, шулай аңла, – тине Рәжәп. – Минең штатта һиңә әҙерләп ҡуйған башҡа бисә юҡ! – Тороп, Хәсәндең яурынынан ҡаҡты. Халатының кеҫәһенән «Парламент» ҡабын сығарып асты ла бер сигарет алып һондо.

– Тартыуыңды ташламаныңмы әле?

– Ташларһың ташламай ҙа, һеҙҙең менән...

«Әҙерләп ҡуйған бисә» тигәндәй, ысынлап та, Хәсән һуңғы осоро ҡатын-ҡыҙ тураһында йыш ҡына ғәмләнә. Бәй, етмеш-һикһән йәшлек ҡарт түгел дә ул... Буйҙаҡ икәнен белеп, дауаханалағы ҡайһы бер «холостячка»лар уның алдында тегеләй-былай быйтаңлауҙарын да күреп йөрөй. Айырыуса кадрҙар бүлегендә эшләгән Гөлнәзирә исемле йәтеш кенә кәүҙәле сибәркәй, баш табип ниндәйҙер ғариза яҙҙырып алған мәлдә, үк үҙенең сөм-ҡара күҙҙәренән сәселгән йәшенле ҡарашы менән өтөп алғайны.

Хәҙер административ бүлеккә берәй йомош менән инеүе була, ана шул осҡор сихри ҡараш уны тағы ҡаршы ала, һәр саҡ уға нәзәкәтле йылмайыу бүләк итә. Иремәҫ ерҙән ирерһең... Етмәһә, кемдәрҙәндер ишетеүенсә, Гөлнәзирә һылыу бер нисә йыл тирәһе тол икән. Тәбиғәте шаян, шуҡ кеше булараҡ, бер-ике уйын һүҙ әйтмәйенсә лә түҙмәне Хәсән. Шуны ғына көткәндәй, аяҙ күктәге тулған айҙай балҡыны ла китте Гөлнәзирә. Тик... Тик хәҙер инде бынан ары һалҡын һыуҙы ла өрөп эсергә үҙенә һүҙ биргән ир шунан да ары үтмәне. Нисек кенә аяғы тартһа ла, үҙен еңеп, был бинаға һирәгерәк инергә тырышты. Ҡатындың үҙе менән бергә йәшәгән әзмәүерҙәй улы бар икәнде ишеткәс, был тирәгә юлын бөтөнләйгә һыуытырға ҡарар итте. Алла һаҡлаһын, элеккеһенән дә ҡатмарлыраҡ мәсьәлә сыҡмағайы...

Балаларының әсәһе һуңғы осорҙа йыш ҡына төшөнә ингеләй. Моғайын, Сәғиҙәһе лә уйланалыр... Өр-яңынан ҡушылышып, йәш саҡтарындағы һымаҡ татыу тормош башлай алырҙар кеүек тойола уға. Ысынлап та, ҡатынының көнләшеү сәбәпсеһе һаналған Зәлифә лә, «информбюро» Ҡәмәриә лә алыҫта бит хәҙер...

...Ял көндәренең береһендә, алдан хәбәр итеп тормаҫтан, Хәсән өс ай элек Сәғиҙәһен ташлап сығып киткән өйө янына машинаһын туҡтатты. Фатирын үҙенең асҡысы менән асып инһә лә, ни өсөндөр, артынан ябылған ишекте һаҡ ҡына шаҡыны.

– Мөмкинме? – тине Хәсән, ярайһы ғына күңелле итеп.

Ҡаршыһына «семейный» халатын кейеп сыҡҡан Сәғиҙә... ҡапыл ҡосағына ташланды.

Үткәндәрҙең тик яҡшы мәлдәрен генә һағынып иҫкә алдылар. Балалары хаҡында һөйләшеп һүҙҙәре бөтмәне. Әле генә өйләнешкән йәш ғашыҡтарҙай бәхетле минуттар кисереп, шәмбе һәм йәкшәмбе көнөнөң тәүге яртыһы нисек үтеп киткәнен һиҙмәнеләр ҙә. Ҡабаттан бергә йәшәргә һүҙ ҡуйышып, Хәсәндең хәҙерге йәшәгән ҡасабаһына юл алдылар.

Юл эреле-ваҡлы биш-алты ауыл аша үтә. Район үҙәгенә етерҙән алда осраған һуңғы ауылдарҙың береһенең туҡталышында ҡулына ауыр ғына сумка тотоп торған ҡатын, юлға сыға биреп, ҡулын күтәрҙе. Бәй, «отдел кадр» Гөлнәзирә лә баһа...

– Һаумыһығыҙ, Хәсән Хөрмәтович. – Һаулыҡ һорашты юлсы ҡатын, матур күҙҙәрен көлдөрөп, йәнәшәһендә ултырған Сәғиҙәгә ҡарап та өлгөрҙө. – Ҡайҙан ҡайтып киләһегеҙ?

– Әйҙә, ултырығыҙ, Гөлнәзирә Мәжитовна. Бына, ғаиләмде күсереп алып килә ятам әле. Таныш булығыҙ: ҡатыным Сәғиҙә.

– Ә-ә-ә, улай икән... – Гөлнәзирә башҡаса өндәшмәҫ булды. Ул үҙ өйө тапҡырында төшөп ҡалды.

Баянан бирле һөмһөрө ҡойолоп барған Сәғиҙә, ауыҙ мөйөштәрен тартыштырып алғас, күҙҙәрен ҡыҫа биреп, Хәсәнгә төбәлде:

– Кем ул? Ниңә ултыртып алдың шуны?

– Дауахананың отдел кадры, – тине Хәсән, юлдан күҙен алмай ғына. Үҙе эстән генә ҡабат ҡауышҡан хәләлбикәһенә ҡушамат тағырға маташты: «Ҡыҙғансыҡбикә... Көнсөлбикә... Ҡыҙғансыҡ».

– Ире бармы?

– Әллә? Кем белһен?.. – Алдашҡан булды рулдәге ир һәм ҡатыны менән яңы урындағы киләсәк тормошон күҙалланы...

Авторы Хәлил Һөйөндөков.