Ә һеҙ ҡатнашыр инегеҙме?

1982 йылда Италияла психолог Джованни Капуто ун кешене ҡараңғы бүлмәгә индерә. Бүлмәләге берҙән-бер яҡтылыҡ сығанағы – шәм була. Ҡатнашыусыларға ун минут дауамында көҙгөгә ҡарап, үҙ күҙҙәренә генә ҡарап торорға ҡушыла.

Ике минут үтеүгә үк күптәре үҙ йөҙөн танымай башлай. Йөҙҙәре үҙгәргәндәй, боҙолғандай, хатта бөтөнләй башҡа кешегә әйләнгәндәй күренә. Ҡайһы берҙәре мәрхүм туғандарын, икенселәре хайуандарҙы йәки аңлатып булмаған заттарҙы күреүҙәрен һөйләй. Бер ҡатын хатта көҙгөләге сағылышының үҙенән айырым йылмайыуын әйтә.

Тикшеренеү ваҡытында көҙгө лә, шәм дә ғәҙәти була, бер ниндәй махсус алымдар ҡулланылмай. Капуто был күренеште «ят йөҙ иллюзияһы» тип атай. Уның фекеренсә, кеше бер нөктәгә оҙаҡ ҡарағанда, мейе мәғлүмәтте тулыландыра башлай һәм эстәге ҡурҡыуҙарҙы сағылдыра.

Тәжрибәнән һуң ҡайһы бер ҡатнашыусылар тормошон бөтөнләй үҙгәртә: кемдер эшенән китә, кемдер ғаиләһен ташлай, икенселәре яңы тормош башлай. Улар үҙҙәрен битлектәрһеҙ, ысын килеш күргәндәй булғандарын һөйләй.

Капуто көндәлегендә былай тип яҙған:

«Ҡараңғылыҡта кеше йән эйәһен түгел, ә үҙендә йәшерергә тырышҡан өлөшөн күрә.»

Был тәжрибә һуңынан Франция, Чехия һәм АҠШ университеттарында ла ҡабатлана, һәм оҡшаш һөҙөмтәләр күҙәтелә. Ғалимдар быны кешенең психикаһы һәм күреү үҙенсәлектәре менән аңлата: ҡараңғыла һәм бер нөктәгә оҙаҡ текәлеп ҡарағанда, мейе төрлө иллюзиялар тыуҙырырға мөмкин.

Ә һеҙ бындай тәжрибәлә ҡатнашырға баҙнат итер инегеҙме?