ТУҒЫҘ ӨЙҘӨҢ ТҮБӘҺЕ (башы)

Арҡырыһы - буйы биш - алты саҡрымдан үтмәгән ҡала ситендә яңы урам бар. Бындағы өйҙәр бөтәһе лә яңы һалынған. Һәр өй баҡсаға, гөл - сәскәгә күмелгән. "Йәштәр урамы" тип аталған был урамда, ысынлып та, гел бер тиҫтер йәштәр йәшәй. Үҙҙәренә йорт һалып инеп, атай - әсәй, ҡайны - ҡәйнә донъяһынан айырылып, башҡа сыҡҡан берәр, икешәр балалы йәш ғаиләләр үҙ тормошон башлап ебәргәндәр бында. Дәрт - дарман, һөйөү - бәхет һөр өй тәҙрәһенән бөркөлөп торған кеүек. Кистәрен эштән ҡайтҡан йәш ирҙәр йыйылышып йәнле әңгәмә ҡороп ебәрәләр. Улар бәхетле, улар шул тиклем риза ошондай тормошҡа, үҙ - үҙҙәренән ҡәнәғәттәр. Улар - ошо донъяның йәш, булдыҡлы хужалары. Артабан тағы ла бәхетлерәк, байыраҡ буласаҡтар! Һәм шулай булыр ҙа!
Шуны шулай эшләһәң, яҡшыраҡ, ә мин былай итеп эшләнем, тип тәжрибә уртаҡлашҡан булалар, береһе берәй яңы ҡоролма алһа, ҡарарға күмәкләшеп китәләр. Һуңғараҡ, өй эштәрен бөтөрөп, кәләштәре уларға килеп ҡушыла. Уларының үҙ хәстәре. Сыр - сыу килеп уйнаған балаларҙың берәреһе ҡолапмы, берәй нәмәгә бәрелепме, сар итеп ҡалһа, күмәкләп йыуаталар. Матур йырҙар, геү итеп көлөп ебәреүҙәр яңғырай бында.
Ошо урамда, йәштәр өсөн һөйөнөп, уларҙың бөтә яңылыҡтарын, ҡыуаныс - һөйөнөстәрен - белеп, бер генә бөртөк әбей йәшәй. Бер үҙе. Туғыҙынсы һанлы өйҙә. Өйө ҙур ҙа түгел, ыҡсым ғына. Ул да яңы һалынған, заманса материал менән көпләнгән, үтә ҙур булмаған тәҙрәләре лә заманса. Баҡса рәшәткәләре, ҡоймалары төҙөк.
Өйөндә бер үҙе көн күрһә лә, әбей яңғыҙ түгел. Әле гәнә ҡалала йәшәгән улы килеп ҡайтты. Балалары ураған һайын килеп йөрөй. Бындағылар уларҙы күптән үҙ итеп бөткән.
Йәштәр әбейҙе ихтирам итәләр, яратып Хан өләс, тип исем ҡушып алғандар. Күршеһенең ҡыҙы яңы һөйләшә башлап йөрөгәнендә Гөлйыһан тигәнгә теле урамай Һан өләсәй, тигәйне, хәҙер ана Хан булып китте. Йәш сағында бик һылыу булғандыр әбей. Олоғайһа ла төҫ ташламаған. Йәш ҡатындар, олоғайған көндә беҙ ҙә ошолай матур көйө ҡалһаҡ, ҡартлыҡтан ҡурҡырға ла ярамай икән, тигән кеүек, Гөлйыһан әбейгә һоҡланып ҡарайҙар.

Урамда әкренләп тауыш баҫылды. Гөлйыһан әбей, ҡапҡаһына бик һалырға булып, өйөнән сыҡты. Ҡапҡа тышына сығып баҫты ла , ян - яҡҡа ҡараш ташланы. Баҡсаһына янлатып эшләнгән эскәмйәлә ултырған кешене күреп, терт итеп ҡалды. Күршеләре күрмәгәндер ят ир ултырғанын, Гөлйыһан өләстәренә шундуҡ әйтерҙәр ине, кем икәнлеген, ни эшләп кискеһен яңғыҙ әбейҙең өйө янына килеп ултырып алғанын энәһенән ебенә тиклем тикшереп бөтөрҙәр ине. Гөлйыһан ан әбей тиҙ генә инеп китергә теләп, эскә ынтылды ла үҙ исемен ишетеп, шып туҡтаны. Тик бер генә кеше уға ошолай өндәшә:
- Йыһан...
- Туҡта әле..
- Һин икән дә. Ҡайҙан килеп таптың мине? Туғыҙ өйҙөң түбәһен төртөп бөттөңмө? Бөткәнһеңдер, миңә килеп терәлгәс. Әйҙә, ин. Бынан төнгә ҡайҙа ебәрәйем инде мин һине..
Теге ир, оло ғына ҡарт булған икән, ҡапыл торғанғамы, сайҡала биргәйне, эскәмйәгә һөйәгән таяғы ергә шылып төштө.
- Таяҡҡа ҡалғанһың икән. Мә, тот.
Ҡарт таяғын алып, ике ҡуллап таянды ла хәл алып тора бирҙе.
- Башым әйләнеп китте...
Гөлйыһан әбей ҡапҡаһын нығытып япты ла биклп ҡуйҙы.
- Бикләмәйенсә булмай. Әҙме ни... Әйҙә, эйәр.

Өйгә инделәр.
- Бая килеп киткән егет Заһир инеме?
- Шул. Сисен, үт.
- Башҡа ерҙә күрһәм танымаҫ инем.
- Улар ҙа һине танымаҫ ине. Һине мин генә таныйым хәҙер.Ана ҡулйыуғыс, бит - ҡулыңды сайыштыр ҙа ултыр өҫтәл янына.
Ҡарт алдына ҡуйған тәрилкәләге ашты ҡалағы менән болғаған арала өй эсенә күҙ йүгертеп сыҡты. Зауыҡлы бөхтәлек, ыҡсымлыҡ, таҙалыҡ менән көтә икән Гөлйыһан матур итеп ҡороп алған донъяһын. Бөтә нәмә үҙ урынында, бөтә нәмә кәрәк, артыҡ бер әйбер ҙә юҡ.
- Һыуытма ашыңды, Тайфур, ашай һал.
- Мин һиңә соланға урын һалдым. Бер төнгә бирешмәҫһең, йылы ул солан. Өйөм бер кешелек кенә минең. Малайҙарымдан шулай итеп эшләттерҙем.. Диван да алдырманым, килен булып төшкән сағымдағы һымаҡ итеп, урындыҡ эшләттем. Шаршауым ғына юҡ.

Тайфур ҡарт оҙаҡ борһаланды йоҡлап китә алмай. Гөлйһан өй ишеген асыҡ көйө ҡалдырғайны, шуға һәр шығырлау, ҡыштырлау тауыштары ишетелеп торҙо әбейгә.
- Мине, улай булғас, Заһир ултыртып алған юлда. Заһирға ултырып килгәнмен икән.Урам осонда тәшәп ҡалдым да был яғын үҙем эҙләп килдем.
Гөлйыһан бер аҙ өндәшмәй ятты - ярай, кемгә ултырып килһә лә, тапҡан бит. Шулай ҙа һораны:
- Минең бында йәшәгәнемде ҡайҙан белдең? Адресымды?
- Ҡарттар йортондамын мин хәҙер, Йыһан. Байтаҡ була. Шунда эшләгән табип ҡатын әйтте. Бер көнгә генә һорап сыҡтым. Күреп китәйем һине, Йыһан. Донъяныҡын белеп булмай.
Элек теле телгә йоҡмаған Тайфур тип әйтмәҫһең дә - ауыр һөйләшә.
- Нишләп ул табип кешенең адресын ят кешеләргә өйрётёп ебәреп ултыра? Улайтырға уның хаҡы юҡ! Күрермен әле мин уны.
- Ҡуй, Йыһан. Шәп ҡатын ул, изгелексән. Мине ул аяҡҡа баҫтырҙы инде, бөтөнләй бөткән инем мин. Хәлдәремде, элеккеләремде һорашып, һөйләтеп алып бөттө ул. Бөтәбеҙҙекен дә белә ғибрәтле яҙмыштарҙы.
- Яҙмышын ғибрәт иткәндәрҙе, тиген.
- Шулай инде.... Тайфур ҡарт, ниһайәт, йоҡлап китте, , шикелле - башҡаса һүҙ ҡатманы.

Йәйге төндөң ғүмере ҡыҫҡа - яҡтыра ла башлаған. Тәҙрә пәрҙәһе аша өй эсенә төшкән бөләңгерт кенә яҡтылыҡта стенаға текә итеп һөйәп ҡуйылған ҙур, йомшаҡ яҫтығына арҡаһын терәп, ҡалынса пледын тубыҡтарына ғына ябып, ултырған Гөлйыһанды шәйләргә була. Әбей яланбаш. Яулығы иңенә шыуып төшкән. Аҡсал сөсле, йоҡараҡ булһа ла оҙон аҡ толомло, уйсан ҙур күҙле был һылыу әбей үҙенең бәләкәй генә матур өйө менән бында, ерҙә, түгел. Ул әллә ҡайҙа, йыһанда. Оса торған өйө менән әллә ҡайҙарҙан урап ҡайтып етеп килә Гөлйыһан. Ҡояш ҡалҡыуға ихатаһына төшөп ултырасаҡ, Һәм көн ҡәҙимгесә, бер ни ҙә булмаған шикелле, башланып китер.
Уның йоҡлай алмай таң аттырыуында соланда ауыр мышнап, йоҡо аралаш йә һөйләнеп алған, йә ыңранып тынысһыҙланған Тайфурҙы ғына ғәйепләп булмай. Гөлйыһан уяныуға сос булһа ла ғәҙәттә ҡаты йоҡлай. Тайфурҙы килтергән кис түгел, уны тап иткән кис ғәйепле был йоҡоһоҙ төнгә.. Ғәйепле микән ?
Гөлйыһан урынынан тороп, ишек янына килде. Яҡтауға һөйәлде. Бер урындыҡ булып ята торғайны элек, - ҡожорайып, бөгәрләнгән бынау ҡарт шул баһадир Тайфурмы? Бер кәпәс тә һыймай ул миңә, тип ҡыштарын да, йылыраҡ көндәрҙә,бигерәк тә, яланбаш сыға ла китә торған ҡалын бөҙрә сәсле Тайфур менән бынау ҙур ҡарпыш ҡолаҡлы, тап - таҡыр башлы ҡураныс ҡына ҡарттың ни уртаҡлығы бар?
Гармун телдәренә баҫҡанда, мандолина ҡылдарын сирткәндә күҙ ҙә эйәрмәгән йүгерек бармаҡтар ҡарт ҡарағайҙың нәҙек кенә ботаҡтары шикелле шулай ҡып - ҡыу булып ҡалғанмы?
Эй Хоҙайғынам... Ни эшләттең һин был кешене? Уның тиңдәштәренең Гөлйыһан белгәндәре әле шап - шаҡтай. Үлем тейгеһеҙ, тигәндәй.Кеше таушалһа ла шулай таушалыр икән... Егерме йәшлек Тайфурға етмеш ике йәшеңдә һин ошо сүрәттә буласаҡһың, тип бөгөнгө рәсемен күрһәтһәләр, мыҫҡыл итәһегеҙме әллә, тип яндырып, көлөн ергә ҡуша тапап ҡуйыр ине.
Мәктәптә уҡыған саҡтан бер әҫәрҙә ошолайыраҡ сағыштырыу иҫендә ҡалған Гөлйыһандың. Китаптағы тормоштан икән.
Тамам яҡтырҙы. Тайфур һаман йоҡлағас, Гөлйыһан да йөрөмәй торорға булып, кире урынына ятты. Иҙән шығырлауға уянып ҡуйыр. Режим менән йәшәп өйрәнгән кеше һуғыр сәғәтен көтәлер.
Кем һуң был сәйер ҡарт? Һәләмә кейем кейеп, урам саттарында һоранып торған ошоноң ише ҡарттарға сикәнеп ҡарап, тиҙ генә улар эргәһенән үтеп китә һалған Гөлйыһан нишләп был кешене һис һүҙһеҙ өйөнә индерҙе, тамағына ашатып, йоҡларға ҡалдырҙы?

Таңһылыу ҠАРАСУРИНА.

(ДАУАМЫ БАР)