Нисек ябай осраҡ финанс мутлашыуҙан ҡотҡарҙы

Фуат Әхәт улы - урта йәштәге, кешегә ышаныусан ябай рәсәйле. Бер кис уға бил­дәһеҙ номерҙан шылтыраталар һәм банк хеҙмәткәре тип таныштыралар. Шылтыратыусы Фуат Әхәт улының иҫәбенән ҙур суммалағы аҡсаны рөхсәтһеҙ иҫәптән сығарырға маташыуҙары хаҡында хәбәр итә. Ир юғалып ҡала һәм һорауҙарға, шул иҫәптән карта мәғлүмәттәрен һәм сәхифәнең раҫлау кодын әйтә.

Әммә һуңғы раҫлаусы операция алдынан Фуат Әхәт улын көтмәгәндә Шәүрә ҡыҙы туҡтата. Ҡыҙ атаһының шикле тәртибен аңлап, ентекләберәк һораша башлай һәм эштең мутлыҡ менән һуғарылыуын аңлай, сөнки банк хеҙмәткәрҙәре бер ҡасан да телефон аша раҫлау кодын һорамай.

Шәүрә шунда уҡ банктың ярҙам хеҙмәтенә шылтыратып, операцияның нескәлектәрен асыҡлай. Бына шулай, шикле шылтыратыуға ышанған атаһы йыйған аҡсаһынан ҡолаҡ ҡаға яҙған.

Был осраҡ ҡыҙҙы атаһы һымаҡтарҙы финанс хәүефенән һаҡлау тураһында уйланырға мәжбүр итә. Ата-әсәһенең именлеген тәьмин итеү өсөн ул бер нисә файҙалы кәңәш менән уртаҡлашырға ҡарар итә.Уны һеҙгә тәҡдим итәбеҙ.

—————————————————————————————————————————————

Мутлашыуҙың иң таралған алымдары

Бөгөн енәйәтселәр телефон, ялған веб-сайт һәм зыян килтереүсе ҡушымталар менән әүҙем файҙалана. Улар психологик прессинг һәм социаль тоҙаҡ ҡулланып, кешенең иғтибарын йәлеп итә. Мутлашыуҙың йыш осраған төрҙәрен һәм яҡлау буйынса тәҡдимдәрҙе ҡарап сығайыҡ.

Яһалма интеллект мутлашыусыларға дипфейктар эшләүҙе еңелләштерә

Енәйәтселәр таныштар исеменән ялған видеояҙма һәм аудиохәбәр эшләүҙә яһалма интеллект технологияларын ҡуллана. Аккаунттарҙы боҙоу енәйәтселәргә, бер минут эсендә ышандырырлыҡ ролик уйлап, тауыш һәм кеше йөҙө күсермәһен эшләргә мөмкинлек бирә. Хатта тәжрибәле белгестәр ҙә ялған видеоны асыҡлауҙың ҡатмарлы булыуын таный.

- Бындай видеолар хатта таныштарығыҙҙан килгән кеүек тойолһа ла, дуҫтарығыҙға аҡса ебәрер алдынан шылтыратығыҙ.

Мессенджер видеофайлдарында йәшерен хәүеф янауы

Енәйәтселәр вирустарҙы мессенджер аша тарата, уларҙы дуҫтарығыҙҙан йәки яҡындарығыҙҙан ғәҙәти видеофайлдарға йәшерә. Бындай хәбәрҙе асып, ҡорбан шпиондарҙың программа тәьминәтен булдыра, ул смартфонға һәм шәхси мәғлүмәттәргә юл аса.

- Һаҡланыр өсөн файл тураһында адресаттың үҙенән бе­лешегеҙ һәм таныш булмаған архив­тар­ҙы күсереп алыуҙан һаҡланығыҙ.

Пушкин картаһын файҙаланып алдау

Популяр схема карта хужаларын алдауға ҡайтып ҡала, мутлашыусылар тиҙ арала аҡсаны сығарырға һәм ҡулаҡса менән түләргә вәғәҙәләй. Бының өсөн улар карта тураһында тулы мәғлүмәт һәм СМС-код талап итә. Мәғлүмәтте алғас та, енәйәтселәр шунда уҡ аҡсаны алып юҡҡа сыға.

- Бер ҡасан да бер кемгә лә карта мәғлүмәттәрен һәм бер тапҡыр ҡуллана торған паролде әйтмәгеҙ.

- Пушкин картаһынан аҡсаны мәҙәни са­ра­ларға ғына тотонорға мөмкин.

- Аҡсаны ҡулаҡсаға әйләндерергә тәҡдим итһәләр, бәйләнеште туҡтатығыҙ һәм банкка, полицияға хәбәр итегеҙ.

Аферистар ата-әсәһен ҡулға алыу менән янай

Үҫмерҙәргә псевдополицейскийҙарҙан шылтыратыуҙар килә, улар ата-әсәләр финанс ҡағиҙәләрен боҙоуҙары өсөн тикшереү аҫтында тип раҫлай. Енәйәтселәр балаларҙы мөлкәтте камераға күрһәтергә һәм аҡсаны тикшереү өсөн курьер менән тапшырырға мәжбүр итә.

- Балаларҙың хоҡуҡ һаҡлау органдары хеҙмәткәрҙәре аҡса йыймауы хаҡында әйтегеҙ.

- Улар менән төрлө шикле һорауҙар буйынса һәр ваҡыт кәңәшләшергә кәрәклеген аңлатығыҙ.

- Шулай уҡ ғаилә финанстары һәм мөлкәте менән үҙаллы эш итеүҙе тыйығыҙ.

Телефон тоҙаҡтары: ни өсөн беренсе булып шылтыратырға ярамай

Енәйәтселәр ҡорбанын, дәүләт хеҙмәттәре менән проблема йәки мәғлүмәттең ситкә ағыуы тураһында ялған иҫкәртеүҙәргә таянып, үҙҙәренең номерына шылтыратырға мәжбүр итә. Шылтыратҡандан һуң кеше ялған ярҙам хеҙмәте менән бәйләнешкә инә, ул банк мәғлүмәттәрен алырға йәки аҡсаны ялған иҫәпкә күсерергә мәжбүр итергә тырыша.

- Күрһәтелгән телефондар буйынса шылтыратыу талабын иғтибарһыҙ ҡалдырығыҙ.

- Ойошмаларҙың тикшерелгән мәғлүмәтен генә файҙаланығыҙ.

- Тыныс булығыҙ һәм ваҡиға тураһында ашығыс хәбәрҙәргә тәнҡит күҙлегенән ҡарағыҙ.

Күп фатирлы йорт идарасыһы булып алдашыу

Аферистар йорт комитеты вәкилдәре булып ҡылана, торлаҡ-коммуналь хужалыҡ базаларын яңыртыу өсөн халыҡтан паспорт мәғлүмәттәрен һорай. Ысын вәкилдәр, бындай һорауҙарҙы мутлашыусылар ғына ебәрә, тип иҫкәртә.

- Шәхси мәғлүмәтте онлайн йәки телефон аша бер ҡасан да бирмәгеҙ.

- Уларҙы туранан-тура йорт вәкилдәренән йәки идара итеүсе компанияға шылтыратып тикшерегеҙ.

Студенттар өсөн хыял эше

Йәштәргә юғары эш хаҡы түләнгән вазифа тәҡдим итәләр. Әммә тәүҙә документтарҙы рәсмиләштереү, уҡыу йәки банк иҫәбен асыу өсөн түләргә кәрәк, тип алдайҙар.

- Бер ҡасан да эшкә урынлашыу өсөн алдан түләү индермәгеҙ.

- Банк реквизиттарығыҙҙы өсөнсө кешеләргә тапшырмағыҙ.

- Компанияны хеҙмәттәшлек башланыр алдынан мотлаҡ тикшерегеҙ.

—————————————————————————————————————————————

Лайфхактар

1. Бер ҡасан да таныш булмаған кешеләргә пароль һәм кодтарығыҙҙы хәбәр итмәгеҙ

Банк хеҙмәткәре бер ҡасан да һеҙҙән картаның шәхси мәғлүмәтен йәки операцияны раҫлауҙың бер тапҡыр ҡулланыла торған кодын талап итмәй. Ошондай үтенес менән хәбәр йәки шылтыратыу алһағыҙ, шунда уҡ һөйләшеүҙе туҡтатығыҙ һәм банкка үҙегеҙ шылтыратығыҙ.

2. Шикле һылтанмалар буйынса үтмәгеҙ

Фишинг хаттары шәхси мәғлүмәтте урлауҙың иң киң таралған ысулдарының береһе. Әгәр һеҙ банктан, һалым хеҙмәтенән йәки социаль селтәрҙән хат алһағыҙ, уның тикшерелгән сығанаҡтан ебәрелгәненә инанығыҙ. Электрон почта адресын, орфографик хата һәм сәйер һылтанма булыуын тикшерегеҙ. Шикле һылтанма аша үтмәгеҙ һәм ошондай сайт аша шәхси мәғлүмәт индермәгеҙ.

3. Кеҫә телефонына вирусҡа ҡаршы программа ҡуйығыҙ.

Ул һеҙҙең финанс транзакцияғыҙҙы һәм шәхси мәғлүмәтегеҙҙе зарарлы программанан һаҡлай.

4. Ышаныслы пароль төҙөгөҙ

Көслө паролдә баш хәреф, һан һәм махсус билдәләр бар. Баланың тыуған көнө йәки исеме кеүек асыҡ комбинацияларҙан һаҡланығыҙ. Күп һанлы ҡатмарлы паролдәрҙе идара итеү уңайлығы өсөн пароль менеджерҙарын ҡулланығыҙ, улар автоматик рәүештә уникаль комбинация булдыра һәм уны һаҡлай.

5. Иҫәп һәм карта торошон даими тикшерегеҙ

Банк иҫәбе даими тикшереү шикле операцияны ваҡытында асыҡларға һәм енәйәтсе һеҙҙең финансҡа ҙур зыян килтерә алғанға тиклем сара күрергә ярҙам итәсәк. Банк картаһы буйынса һәр операция экранға сыҡһын. Ул һеҙгә төрлө шикле хәлгә тиҙ арала иғтибар итергә һәм кәрәк булғанда картаны тиҙ арала блокировкаларға мөмкинлек бирәсәк.

6. Ике факторлы аутентификацияны мөмкин булған ерҙә ҡулланығыҙ

Бындай сара енәйәтсенең һеҙҙең аккаунтығыҙға инеүен ҡатмарлаштыра. Яҡташыбыҙ Фуат Әхәт улының тарихы быға асыҡ дәлил. Сөнки ваҡытында күрһәтелгән уяулыҡ кешене етди күңелһеҙлектән ҡотҡарырға һәләтле.

7. Кредит алыуға тыйыу ҡуйығыҙ

Кредит алыуға үҙ-үҙеңде тыйыу - ул кредит тарихында теркәлгән һәм банктарға, микрофинанс ойошмаларына һеҙгә займ биреүҙе тыйған кредиттарҙы рәсмиләштереүҙән үҙ теләгең буйынса баш тартыуҙы аңлата. Был мутлашыусынан һәм уйланылмаған ҡарарҙан һаҡлай, сөнки кредит алырға маташҡанда һеҙгә кире яуап буласаҡ һәм хатта мутлашыусы ла һеҙҙең исемгә кредит юллай алмаясаҡ. Бындай тыйыуҙы «Дәүләт хеҙмәттәре» порталы йәки Күп функциялы үҙәк аша бушлай алырға мөмкин.